1. Vài nét về quá trình hình thành và phát triển.
Bộ phận Kiểm nghiệm được hình thành và đi vào hoạt động ngay từ những ngày đầu thành lập Ban Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Dak Lak. Ngày 19/10/1984, Chi cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng tỉnh Dak Lak (Chi cục) được thành lập tại Quyết định số 877/QĐ-UB của UBND tỉnh Dak Lak, theo đó Bộ phận Kiểm nghiệm trực thuộc và chịu sự chỉ đạo trực tiếp về chuyên môn, nghiệp vụ của Chi cục. Ngày 21/12/2001, Bộ phận Kiểm nghiệm được bàn giao sang Trung tâm Ứng dụng Khoa học và Công nghệ tỉnh Dak Lak theo Quyết định số 468/QĐ-KCM của Giám đốc Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trường tỉnh Dak Lak, được đổi tên thành Phòng Kiểm nghiệm và hoạt động cho đến nay.
2. Nhiệm vụ, vai trò, vị trí và của Phòng Kiểm nghiệm.
Trung tâm Ứng dụng Khoa học và Công nghệ tỉnh Dak Lak (Trung tâm) ngoài các chức năng, nhiệm vụ được giao (tại Quyết định thành lập số 585/QĐ-UB ngày 20/5/1986 của UBND tỉnh Dak Lak), từ ngày 21/12/2001 được bổ sung thêm một nhiệm vụ mới: Kiểm nghiệm vi sinh, hoá lý các loại phân bón, nông sản, thực phẩm, vật liệu xây dựng, môi trường... Đây là một trong những hoạt động trọng tâm và thường xuyên của Trung tâm. Trong gần 30 năm qua, công tác kiểm nghiệm đã có những đóng góp nhất định vào sự phát triển chung của Ngành Khoa học công nghệ (KHCN) địa phương. Đặc biệt với xu thế hội nhập hiện nay, công tác này luôn giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển. Kết quả hoạt động kiểm nghiệm là cung cấp: cơ sở khoa học phục vụ công tác quản lý Nhà nước đối với chất lượng hàng hoá; cứ liệu phục vụ nghiên cứu, ứng dụng KHCN; thông tin phục vụ sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các số liệu phân tích mẫu là căn cứ để đánh giá tình trạng chất lượng của các cơ sở sản xuất cũng như góp phần hạn chế tình trạng sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và các nhà sản xuất kinh doanh chân chính.
3. Thực trạng công tác kiểm nghiệm.
Trên cơ sở trang thiết bị, máy móc, cơ sở vật chất và cán bộ thuộc bộ phận kiểm nghiệm được chuyển qua từ Chi cục và Phòng Quản lý Môi trường (năm 2001), trong 5 năm qua, Trung tâm luôn quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi nhằm từng bước nâng cao năng lực hoạt động của Phòng Kiểm nghiệm, nhất là sau khi chuyển một số cán bộ và trang thiết bị tốt nhất cho tỉnh mới Đăk Nông. Vì vậy, thực trạng công tác kiểm nghiệm hiện nay là rất khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu nhiệm vụ.
* Về cán bộ: Phòng Kiểm nghiệm có 2 cán bộ chuyên trách. Trong những năm qua, cán bộ của Phòng luôn được cử đi đào tạo tại Trung tâm Kỹ thuật 3 - Tp.HCM và Trung tâm Kỹ thuật - Tp.Đà Nẵng để cập nhật kiến thức về công tác kiểm nghiệm. Các lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ được chú trọng đào tạo nâng cao trong thời gian qua chủ yếu là: kỹ thuật viên kiểm nghiệm vi sinh cơ bản; định danh nấm mốc độc; kiểm định máy đo độ ẩm hạt, giám định chất lượng vàng và một số lĩnh vực quan trọng, là thế mạnh ở địa phương đã và đang tiếp tục được đào tạo là: kiểm nghiệm mẫu phân bón các loại, điện bê tông ly tâm, vật liệu xây dựng, các chỉ tiêu chủ yếu về môi trường...
* Trang thiết bị: Hiện trạng máy móc, phương tiện, thiết bị của Phòng Kiểm nghiệm còn rất khiêm tốn, tuy có những thiết bị khá hiện đại song chưa được đồng bộ, một số trang thiết bị đã quá lạc hậu, cũ kỹ cần thay thế (như bếp công phá đạm, tủ đốt được trang bị từ năm 1981). Với thực trạng trang thiết bị như vậy đã ít nhiều ảnh hưởng đến năng lực kiểm nghiệm hiện nay của Trung tâm, nhất là khi đang xúc tiến xây dựng để được công nhận Phòng Kiểm nghiệm Phân bón và hướng tới xây dựng để được công nhận Phòng Kiểm nghiệm chuyên ngành Xây dựng.
* Năng lực hoạt động: Tuy còn có những hạn chế về số lượng biên chế cũng như trang thiết bị, song được sự quan tâm của Lãnh đạo Trung tâm và sự cố gắng học tập nâng cao kiến thức và tay nghề của cán bộ chuyên trách Phòng Kiểm nghiệm nên năng lực kiểm nghiệm ngày một được nâng lên, cơ bản đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao. Một số lĩnh vực và chỉ tiêu chủ yếu mà Phòng Kiểm nghiệm thực hiện là:
- Tổng số vi khuẩn hiếm khí, kỵ khí.
- Định tính, định lượng Ecoli, Welchia.
- Định tính tụ cầu, nấm mốc.
- Định danh nấm mốc độc.
- Kiểm mẫu phân bón các loại (các chỉ tiêu: kali, đạm, lân, humíc, độ ẩm, hữu cơ, vi sinh vật cố định đạm, vi sinh vật phân giải lân, vi sinh vật phân giải cenlulo...).
- Kiểm cột điện bê tông (kích thước, độ nén, lực xung kích…).
- Gạch rỗng, đất sét nung (các chỉ tiêu: độ nén, kích thước, độ hút nước...).
- Gạch hoa lát nền (các chỉ tiêu: độ chịu lực, kích thước, độ hút nước....).
- Nước rửa chén (các chỉ tiêu: độ bọt, pH, chất tan trong cồn...).
- Các loại thức ăn gia súc (các chỉ tiêu: hàm lượng tro, canxi, phốt pho, muối...).
- Đo các loại khí độc (các chỉ tiêu: CO2, NO2, NO, H2S, CO...).
- Kiểm các loại nước, nước thải (các chỉ tiêu: CO, DO, Cu, Fe, phốt pho, Silic, mangan, độ đục, chất lơ lửng...).
- Kiểm độ ẩm hạt ngũ cốc.
- Đo suất liều bức xạ…
* Kết quả kiểm nghiệm:
Hàng năm, Phòng Kiểm nghiệm đã tiếp nhận và phân tích trên 200 mẫu các loại với nhiều chỉ tiêu khác nhau. Trong đó, chủ yếu là các mẫu phân bón, cột điện bê tông ly tâm, xăng, nước rửa chén, thức ăn gia súc, gạch đất sét nung, độ ẩm hạt ngũ cốc…
Quá trình thực hiện kiểm mẫu được tiến hành nghiêm túc, đúng quy trình quy phạm, kết quả chính xác, tin cậy và giao kết quả cho khách hàng đúng thời hạn, không gây phiền hà, sách nhiễu.
Trong những năm gần đây, trước nhu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng thâm canh, đa dạng hoá sản phẩm, tình trạng sản xuất, lưu thông mặt hàng phân bón không rõ nguồn gốc xuất xứ, quá hạn sử dụng và hàng giả, hàng kém chất lượng trên thị trường ngày càng trở nên phức tạp. Các ngành chức năng đã tích cực tổ chức nhiều đợt thanh kiểm tra liên ngành: Khoa học - Công nghệ, Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng, Nông nghiệp, Quản lý thị trường, Công an kinh tế… nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, từng bước uốn nắn sai phạm và lành mạnh hoá thị trường phân bón nói riêng và các sản phẩm hàng hoá tiêu dùng thiết yếu nói chung trên địa bàn tỉnh nhà. Trong đó công tác kiểm nghiệm đã đóng góp một phần không nhỏ vào sự thành công đó thông qua việc kiểm mẫu, cung cấp các số liệu phân tích kịp thời, chính xác, là cơ sở khoa học cho việc phát hiện hàng giả, hàng kém chất lượng cũng như ra các quyết định xử lý vi phạm chính xác và thoả đáng.
4. Định hướng phát triển:
Mặc dầu đã có nhiều cố gắng và đạt được những kết quả quan trọng trong thời gian qua, song công tác kiểm nghiệm còn bộc lộ những hạn chế và bất cập, nhất là cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu và chưa đồng bộ, cán bộ chuyên trách còn quá mỏng. Các lĩnh vực kiểm nghiệm chưa được đẩy mạnh và khai thác thế mạnh ở địa phương như kiểm nghiệm phân bón, vật liệu xây dựng, vì tiềm năng các lĩnh vực này là rất lớn. Nhìn chung công tác kiểm nghiệm chưa được đầu tư tương xứng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Trước thực trạng đó, nhận thức được vai trò, vị trí của công tác kiểm nghiệm trong xu thế hội nhập và phát triển, Ban Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ đã quyết định đầu tư cho Trung tâm hơn 2,5 tỷ đồng nhằm nâng cao năng lực hoạt động của đơn vị sự nghiệp, trong đó lãnh đạo Trung tâm đã ưu tiên dành 1,5 tỷ đồng để nâng cấp Phòng Kiểm nghiệm. Kinh phí này chủ yếu là đầu tư trang thiết bị đồng bộ, hiện đại và đào tạo nâng cao trình độ cán bộ đảm đương được yêu cầu nhiệm vụ được giao; trong đó đẩy nhanh việc xây dựng để được công nhận Phòng Thử nghiệm Phân bón và từng bước xây dựng để được công nhận Phòng Thử nghiệm chuyên ngành Xây dựng theo Tiêu chuẩn ISO/IEC 17025. Đây là những mục tiêu hết sức cơ bản cho cả trước mắt và lâu dài.
Một số yêu cầu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể trong quá trình nâng cao năng lực hoạt động của Phòng Kiểm nghiệm từ nay đến năm 2007:
- Đánh giá hiện trạng, điều tra nhu cầu kiểm nghiệm thực tế ở địa phương để có kế hoạch đầu tư nâng cấp trang thiết bị Phòng Kiểm nghiệm (đồng bộ, hiện đại đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm kịp thời, chính xác đối với các lĩnh vực chủ yếu) và cử cán bộ đi đào tạo (ngắn hạn, trung hạn về các lĩnh vực trọng tâm như phân bón, cột điện bê tông ly tâm, vật liệu xây dựng, an toàn bức xạ…) đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới.
- Hoàn thiện thủ tục trình Trung tâm Kỹ thuật 3 xem xét và ra quyết định công nhận Phòng Thử nghiệm chuyên ngành Phân bón và tiến tới là Phòng Thử nghiệm chuyên ngành Xây dựng.
Đầu tư nâng cấp Phòng Kiểm nghiệm hiện đại, đạt tiêu chuẩn, dần dần được công nhận từng lĩnh vực (như phân bón, xây dựng...) là một yêu cầu cấp thiết, không chỉ đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm trước mắt mà còn tiến tới xây dựng “thương hiệu” lâu dài, từng bước khẳng định uy tín của mình với khách hàng. Phòng Kiểm nghiệm của Trung tâm được cơ quan có thẩm quyền công nhận; cán bộ được đào tạo, cập nhật kiến thức chuyên môn, nâng cao trình độ hiểu biết, tay nghề và được cấp chứng chỉ hành nghề theo từng lĩnh vực; trang thiết bị đồng bộ, hiện đại... đảm bảo chất lượng hoạt động của Phòng Kiểm nghiệm. Có như vậy công tác kiểm nghiệm mới đủ sức cạnh tranh, ngày càng đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong tiến trình hội nhập và phát triển đang diễn ra nhanh chóng hiện nay.