Dak Lak có điều kiện thời tiết khí hậu trong vụ đông xuân rất thuận lợi cho nông dân trồng được nhiều loại cây nông nghiệp ngắn ngày cho năng suất cao và chất lượng nông sản tốt.
Qua thực tiễn sản xuất vụ đông xuân đã chứng minh: Nếu có nguồn nước đảm bảo, cộng với nông dân có trình độ kỹ thuật thâm canh cây lúa nước và ngô đông xuân thì năng suất cao hơn vụ mùa từ 15-20%, hạt mẩy, sáng, gạo ngon cơm, thu hoạch chế biến thuận lợi, tổn thất sau thu hoạch giảm. Ngoài lúa ngô đông xuân nông dân có thể trồng được nhiều loại rau, màu, đậu đỗ, khoai tây, khoai sọ, thuốc lá v.v... cho thu nhập cao.
Hạn chế của vụ sản xuất đông xuân (SXĐX) là thường xảy ra hạn cuối vụ (tháng 2,3), hạn luôn là mối đe dọa đối với sản xuất, gây thiệt hại to lớn như vụ SXĐX 2001-2002 và vụ SXĐX 2004-2005 làm cho trên 110.000 ha cây trồng các loại bị hạn, ước tính thiệt hại trên 1.155 tỷ đồng. Vì vậy làm thế nào để vụ SXĐX 2006-2007 an toàn, hiệu quả, đạt chỉ tiêu tổng sản lượng lương thực đặt ra là 137.400 tấn.
I. GIẢI PHÁP CHO VỤ ĐÔNG XUÂN 2006-2007 AN TOÀN, HIỆU QUẢ
Định hướng của Tỉnh là: “Phát triển SXĐX theo hướng an toàn và hiệu quả, trên cơ sở nguồn nước bảo đảm mà bố trí cây trồng và giống thích hợp nhằm khai thác các lợi thế và tránh được các điều kiện thời tiết bất lợi đặc biệt là hạn cuối vụ”.
1. Dự báo cho nông dân
Theo đánh giá của Sở NN&PTNT về lượng mưa, trữ lượng nước ở các hồ chứa, mạch nước ngầm và lưu lượng nước bề mặt ở các sông suối đến tháng 10/2006 cho thấy tổng lượng mưa ở các khu vực trong tỉnh đạt mức xấp xỉ và cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN). Chỉ có M’Drăk, Buôn Đôn, Ea Knốp (Ea Kar), Krông Bông có thấp hơn, chỉ đạt mức trên dưới 80% so với TBNN. Lượng nước ở các hồ chứa hầu hết đã tích đủ nước theo thiết kế, trừ hồ Lăk thiếu 5m và hồ Buôn Tría thiếu 4m.
Tuy nhiên vào tháng 10 và tháng 11 mưa chấm dứt sớm những trận mưa nhỏ chỉ đủ bù cho lượng bốc hơi. Năm 2006 hiện tượng EL NINO đang phát triển và kéo dài đến mùa xuân 2007. Năm nay nhuận 2 tháng 7 tết Đinh Hợi rơi vào 17/2/2007, do đó thời tiết vụ đông xuân sẽ có những biến động thất thường. Hạn cuối vụ (tháng 2, 3) sẽ xảy ra trên diện rộng và sẽ có những đợt rét muộn về vào lúc lúa trổ. Vì vậy không nên chủ quan mà cần phải chủ động trong công tác phòng chống ngay từ đầu vụ.
2. Xác định diện tích và giống gieo trồng vụ đông xuân phải tính đến nguồn nước bảo đảm
Bước vào vụ SXĐX thường thấy nước nhiều, vào cuối vụ mới biết thiếu nước. Bài toán khó giải này luôn ám ảnh người nông dân. Diện tích gieo trồng đông xuân bao giờ cũng cao hơn diện tích kế hoạch. Thiệt hại do hạn thường rơi vào những chân đất không đủ nguồn nước bổ sung cuối vụ. Do đó cần hướng dẫn và dự báo cho nông dân xác định diện tích và giống gieo trồng trong vụ đông xuân phải trên cơ sở tính toán nguồn nước. Nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả tránh được các điều kiện thời tiết bất lợi
3. Tăng cường mở các lớp tập huấn, hội thảo về ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật cho nông dân
Ngày nay trong kinh tế hội nhập với khoa học kỹ thuật hiện đại cho phép chúng ta cập nhật thông tin và hướng dẫn nông dân ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất để có thu nhập cao, đặc biệt là các tiến bộ kỹ thuật về giống cây trồng, qui trình kỹ thuật đầu tư thâm canh để đạt năng suất và chất lượng cao .
Lợi thế của vụ SXĐX là gieo trồng được nhiều loại cây trồng cho năng suất và chất lượng nông sản đạt cao. Thị trường có nhu cầu cho nên cần đa dạng hoá cây trồng. Ngoài lúa nước và ngô, đối với chân đất có nguồn nước ít bảo đảm thì chuyển sang trồng các loại rau, đậu đỗ, khoai tây, khoai sọ, khoai lang, thuốc lá v.v.
- Đối với lúa nước để đạt năng suất bình quân 70-75tạ/ha thì cần tính toán nguồn nước để xác định cơ cấu giống thời vụ gieo cấy cho phù hợp. Tuỳ theo giống được chọn lấy trục trổ an toàn tính lùi lại để xác định thời vụ sạ hoặc cấy. Một số vùng nước chưa rút cạn, cần tính đến khâu gieo mạ để cấy, rút ngắn được thời gian sinh trưởng trên ruộng mà năng suất vẫn cao.
- Trong cơ cấu giống lúa đông xuân cần khuyến cáo nông dân sử dụng giống ngắn ngày và khả năng chống dịch rầy nâu, đạo ôn như: VND-9520; IR-50404; OM-2395; OM-576; OM CS-2000 và một số giống mới qua khảo nghiệm có triển vọng như: OM-4498; OM-4655; MTL-384; OM-5930…
- Đối với diện tích ngô đông xuân ưu tiên sử dụng các giống ngô lai, ngô nếp ngắn ngày như: Bioseed-9698; LVN-5; G-49... trồng thuần hoặc trồng xen với các cây họ đậu.
- Cần hướng dẫn cho nông dân mua giống phải có địa chỉ rõ ràng, phải xác định được nguồn gốc giống. Cần tổ chức tập huấn, hội thảo qui trình kỹ thuật đầu tư thâm canh, phòng trừ sâu bệnh hại, sử dụng nước tiết kiệm. Coi trọng công tác nâng cao năng lực quản lý đồng ruộng và quản lý nguồn nước có sự tham gia của nông dân (IPM) .
4. Chỉ đạo vụ đông xuân phải quyết liệt. Tổ chức thực hiện sâu sát và cụ thể
Bài học thực tế qua nhiều vụ đông xuân nhất là lúc nông dân gặp thời tiết khô hạn địa phương nào lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, tổ chức thực hiện sâu sát và cụ thể thì nơi đó đạt hiệu quả, nếu có hạn xảy ra thiệt hại cũng ít và ngược lại.
- Coi trọng công tác tổng kết, cần đổi mới công tác tổng kết theo kiểu “Nhẹ trên - nặng dưới”. Coi trọng công tác tổng kết đông xuân cấp xã, thôn buôn có sự tham gia của người dân, tạo điều kiện cho nông dân tham gia tổng kết và đánh giá trên cánh đồng của mình.
- Chủ động triển khai sớm các điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho SXĐX như sửa chữa, tu bổ các công trình thuỷ lợi, nạo vét kênh mương, kiểm soát nguồn nước và quản lý nguồn nước có sự tham gia của người dân, chống thất thoát, sử dụng nước tiết kiệm. Dự báo diễn biến của nguồn nước trong vụ để chủ động phòng chống hạn.
- Kiểm soát được diện tích đông xuân an toàn và chỉ đạo chặt chẽ tiến độ làm đất. Kiểm soát được giống và thời vụ gieo trồng tăng diện tích dùng giống lai và mô hình sạ hàng. Kiểm soát được sâu bệnh hại thường xuyên thăm đồng, kịp thời phát hiện sâu bệnh hại để chủ động phòng trừ.
Để có một vụ sản xuất đông xuân an toàn, hiệu quả Sở NN&PTNT đã đưa ra nhiều biện pháp thiết thực. Nông dân đang chờ đợi sự phối hợp hành động của Ban chỉ đạo SXĐX quyết liệt, sâu sát và cụ thể, để đón một mùa bội thu.