Nguyễn Văn Xuân
Chi cục trưởng - Chi cục Lâm nghiệp
Trước khi tách tỉnh, Dak Lak có tổng diện tích tự nhiên là 1.957.639 ha, trong đó diện tích có rừng là 988.545,5 ha, (độ che phủ của rừng là 50,5%). Hiện nay, tỉnh Dak Lak có tổng diện tích tự nhiên là 1.306.201 ha, trong đó diện tích có rừng là 608.919,5 ha (độ che phủ 46,62%). Năm 1975, toàn tỉnh mới có 35 vạn người đến năm 1995 có 1,3 triệu người, năm 2003 có hơn 1,9 triệu và hiện nay sau khi tách tỉnh có1,7 triệu người. Tuy nhiên, mật độ dân cư phân bố không đồng đều giữa các vùng, chủ yếu tập trung ở khu vực trung tâm, trong đó hơn 80 % sống bằng nghề nông, các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ chủ yếu sản xuất lương thực bằng phương thức du canh du cư, đốt rừng làm rẫy, đến nay đã cơ bản được định canh định cư.
Dak Lak là tỉnh thuộc vùng khí hậu nhiệt đới có 2 mùa mưa, nắng rõ rệt, được thiên nhiên ưu đãi, lượng mưa hàng năm khá lớn (khoảng 1.600 mm - 1.800 mm/năm) có nhiều sông suối và nước ngầm, nhiều đồng cỏ rộng, có diện tích rừng tự nhiên lớn, đất đai màu mỡ (chủ yếu là đất đỏ bazan), dễ khai thác và sử dụng, độ an toàn sinh thái cao, có hơn 560 công trình thủy lợi lớn, nhỏ, có hệ thống giao thông thuận lợi, nối liền các tỉnh trong khu vực Tây nguyên với duyên hải miền Trung, các trung tâm kinh tế lớn và vùng đồng bằng phía Nam... đó là những điều kiện thuận lợi để tổ chức sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi.
Dak Lak có nền văn hoá lâu đời, phong phú và giàu bản sắc dân tộc, có truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước; Có nhiều cảnh quan hùng vĩ như Thác Gia Long, Thác Dray sáp, Thác Trinh Nữ, thác KrôngK’ma ... Rừng Dak Lak ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới, gió mùa và phân bố đất đai trên từng cấp lập địa nên có 3 dạng chủ yếu: rừng thường xanh, rừng bán thường xanh và rừng khộp, có nhiều động, thực vật rất phong phú, đa dạng, hiện còn hơn 3.000 loài thực vật trong đó có loài Thuỷ Tùng đang được bảo vệ và các loài thú qúy hiếm có tên trong sách đỏ như: trâu rừng, bò tót, sóc bay, khỉ mặt đỏ ...
Rừng Dak Lak đã góp phần không nhỏ để khắc phục hậu quả sau chiến tranh, từ vốn rừng tỉnh đã đầu tư xây dựng nhiều Bệnh viện, Trạm xá, trường học, giao thông nông thôn, các công trình nước sạch cho đồng bào sống gần rừng... Tuy nhiên do nhận thức không đầy đủ, rừng đã bị lạm dụng khai thác quá lớn, do đời sống đồng bào còn khó khăn, trình độ dân trí thấp, phương thức sản xuất còn lạc hâu và nạn di dân tự do phá rừng làm rẫy; việc tổ chức quản lý bảo vệ rừng của các Lâm trường, Ban quản lý rừng còn nhiều bất cập do diện tích quá lớn, biên chế quá mỏng và phương tiện còn thiếu thốn, ý thức chấp hành của người dân chưa cao, việc thực thi pháp luật chưa tốt... vì vậy diện tích rừng ngày càng bị thu hẹp, ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và an ninh trật tự trong tỉnh, trữ lượng, sản lượng rừng ngày càng giảm, đã thấy nhiều nguy cơ suy thái về môi trường. Tuy nhiên diện tích rừng giảm một phần do được chuyển đổi mục đích sử dụng đất để xây dựng các công trình Thủy lợi, Thủy điện, đường điện 500 KW, khai hoang xây dựng cánh đồng, tổ chức định canh định cư, giải quyết đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc ...
Để giữ được diện tích rừng hiện có và tăng thêm diện tích rừng, tăng độ che phủ của rừng, làm cho rừng có chủ thực sự, cần tổ chức quản lý rừng bền vững, tạo điều kiện cho người dân tham gia nghề rừng, cùng nhà nước quản lý bảo vệ và xây dựng rừng, từng bước xã hội hoá nghề rừng. Trong những năm qua Tỉnh Dak Lak đã thực hiện một số biện pháp: Quy hoạch đất đai, quy hoạch 3 loại rừng và sử dụng đất trống đồi núi trọc trên địa bàn Tỉnh (giai đọan 2003-2010), Xây dựng chiến lược phát triển lâm nghiệp (giai đoạn 2001-2010), Quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản, hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp, Tỉnh ủy Dak Lak đã có Nghị quyết về tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng, UBND Tỉnh Dak Lak cũng đã có Chương trình hành động lập lại trật tự kỷ cương trong công tác quản lý bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh Dak Lak ( giai đọan 2003-2010) ... Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng đã chỉ đạo và tổ chức triển khai thực hiện cơ bản thành công các cơ chế chính sách mới như: tổ chức tập huấn đến Huyện, Xã Quyết định 245 QĐ/TTg của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước của các cấp về rừng và đất lâm nghiệp, tổ chức giao đất giao rừng thí điểm được 18.389,3 ha cho 1.782 hộ, nhóm hộ và cộng đồng tại 9 Xã, 5 Huyện; Giao khoán rừng và đất lâm nghiệp có hưởng lợi từ rừng theo QĐ 178/QĐ-TTg được 4.509 ha tại 8 Lâm trường và Ban quản lý rừng; tham mưu UBND Tỉnh phê duyệt Phương án đổi mới tổ chức và cơ chế quản lý Lâm trường quốc doanh theo Quyết định 187.QĐ-TTg cho 18/18 Lâm trường trên toàn tỉnh, hiện các Lâm trường đã từng bước ổn định và phát triển, tổ chức thực hiện thành công Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng giai đọan I ( 1999-2004), qua thực hiện Dự án 6 năm đã trồng được 13.395,9 ha rừng, trong đó đã thu hút được các thành phần kinh tế trong và ngoài tỉnh tham gia trồng rừng hàng năm; chăm sóc rừng trồng 6.501,8 ha, trồng cây công nghiệp, cây lấy quả lâu năm được 747.045 cây, khoanh nuôi tái sinh tự nhiên 5.580,7 ha đến nay qua đánh giá đa phần diện tích này đã thành rừng, đã tổ chức giao khoán cho các hộ quản lý bảo vệ rừng 56.361,3 ha ...với tổng vốn đầu tư 6 năm cho chương trình là 29.734.786.300 đồng. Qua thực hiện dự án đã thu hút các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ tham gia nghề rừng, cùng nhà nước quản lý bảo vệ rừng, trồng rừng, tăng thu nhập, cải thiện đời sống, góp phần xoá đói giảm nghèo, ý thức người dân đối với rừng ngày càng được nâng cao, ngoài ra hiện nay một số nơi đã bắt đầu phát triển nghề thủ công như nghề đan Mây Tre đã thu hút các hộ đồng bào dân tộc tham gia, ngoài việc phát triển kinh tế còn là những điểm thu hút khách du lịch tham quan, đặt hàng ...
Để tham gia vào chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng, trong những năm gần đây một số Công ty có chức năng khai thác, chế biến lâm sản trong tỉnh đã tổ chức phát giống cây lâm nghiệp mọc nhanh cho các hộ đồng bào dân tộc trong tỉnh để trồng trong vườn, rẫy và tổ chức mua lại theo giá thị trường như Công ty Cổ phần Thăng Long, Công ty lâm sản. Trong năm 2004 tỉnh Dak Lak cũng đã cấp kinh phí để tổ chức phát giống cây mọc nhanh cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh để trồng trong vườn, rẫy và trên diện tích đất đã được giao để tăng thêm độ che phủ, tạo thêm nguồn nguyên liệu cho chế biến, giảm dần nguồn nguyên liệu từ gỗ rừng tự nhiên và tạo điều kiện cho các hộ có thu nhập, phát triển đời sống. Dự định sẽ tiếp tục đầu tư cho chương trình này đến năm 2010.
Qua việc thu hút người dân tham gia nghề rừng, tham gia các Dự án trồng cây công nghiệp, cây lấy quả và phát triển các nghề thủ công, diện tích rừng bị phá trong những năm gần đây đã giảm hẳn: năm 1999 toàn tỉnh bị phá 2.904 ha đến năm 2001 là 961 ha, năm 2003 là 285 ha và năm 2004 giảm xuống còn 97,88 ha, là một dấu hiệu đáng mừng cho thấy khi tạo được việc làm, đời sống người dân được ổn định và rừng có chủ thực sự thì có thể xây dựng và bảo vệ được vốn rừng một cách bền vững. Hiện nay, được sự giúp đỡ của Dự án Rèfas Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã và đang giúp huyện M’Drăk xây dựng kế hoạch phát triển lâm nghiệp Huyện và Xã thí điểm, để nhân rộng trên địa bàn tỉnh.
Phải nói rằng tỉnh Dak Lak là tỉnh đã triển khai thực hiện sớm nhất trên toàn quốc các cơ chế chính sách mới của nhà nước như việc giao đất giao rừng, đổi mới Lâm trường quốc doanh, tập huấn Quyết định 245, xây dựng chiến lược phát triển lâm nghiệp v..v... qua đó cho thấy sự chỉ đạo sâu sát của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân Tỉnh và sự cố gắng nỗ lực của lãnh đạo Sở và toàn thể CBCNV ngành lâm nghiệp để có được bước đi đúng hướng, kịp thời, khắc phục được những nhược điểm mà trong một thời gian dài lực bất tòng tâm chưa làm được.
Trong thời gian tới những việc cần tíếp tục làm là: tiếp tục tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nứơc về rừng đối với người dân, đặc biệt là đối với các hộ sống gần rừng; Giao đất, khoán rừng cho hộ gia đình để quản lý và tổ chức sản xuất lâu dài để mỗi khu rừng đều có chủ thực sự đồng thời với việc tăng cường công tác khuyến lâm, khuyến nông cơ sở để tạo điều kiện cho người dân có thể làm giàu từ rừng, tạo thêm nhiều sản phẩm cho xã hội; Giải quyết đất ở và đất sản xuất cho các hộ đồng bào dân tộc tại chỗ; tăng cường công tác nghiên cứu triển khai áp dụng các loại giống mới trong công tác trồng rừng để nâng cao hiệu quả; xử lý nghiêm minh những hành vi vi phạm đối với rừng, kiên quyết không để người phá rừng được sử dụng đất rừng đã phá; xử lý và loại trừ những Cán bộ làm công tác quản lý bảo vệ rừng đã bị tha hoá biến chất, dung túng tiếp tay cho những kẻ phá rừng trái phép; rà soát lại diện tích rừng và đất rừng tại các Lâm trường, bố trí đủ cho các Lâm trường để có điều kiện phát triển, giao trả cho địa phương những diện tích sử dụng kém hiệu quả để giao hoặc cho thuê theo quy định của pháp luật. Ngoài ra tỉnh Dak Lak cần quan tâm hơn nữa trong việc tạo điều kiện cho các Lâm trường vay vốn để đầu tư trồng rừng nguyên liệu để không lãng phí qũy đất, tạo việc làm cho người dân, tạo điều kiện ổn định và phát triển cho lâm trường đồng thời giải quyết nguồn nguyên liệu cho chế biến thay thế dần nguồn nguyên liệu từ rừng tự nhiên, tăng độ che phủ của rừng đối với tỉnh.
Nhìn lại khoảng thời gian dài 30 năm, buồn vì diện tích rừng giảm sút quá lớn do nhiều nguyên nhân, cũng là tất yếu như các nước trong vùng và trên thế giới, nhưng phải nhận thức được những tồn tại yếu kém chưa khắc phục được triệt để, tuy nhiên với những biện pháp thực hiện trong thời gian qua và những kết quả bước đầu cho thấy tỉnh Dak Lak chắc chắn sẽ lập lại trật tự kỷ cương trong công tác quản lý bảo vệ rừng, đời sống người dân sống bằng nghề rừng chắc chắn sẽ ngày càng phát triển và bộ mặt của Dak Lak sẽ thay đổi để xứng với công lao của cha anh trong xây dựng đất nước và xây dựng ngành.