KỸ THUẬT SẢN XUẤT CÂY ĐIỀU GHÉP
Th.S Phạm Thanh Liêm (*)
GĐ Trung tâm Thông tin tư liệu KHCN
I. KỸ THUẬT GIEO ƯƠNG VÀ CHĂM SÓC CÂY CON TRỒNG BẰNG HẠT TRONG BẦU LÀM GỐC GHÉP
1. Chọn địa điểm
- Vườn ương gốc ghép phải đặt nơi cao ráo, thoát nước tốt.
- Xung quanh khu vực vườn ương phải quang đãng, không có cây che bóng tranh chấp ánh sáng.
2. Thiết kế vườn ương
a. Quy cách bầu đất ương
Bầu ương bằng túi nhựa P.E (Poly Ethylen) màu đen, dày = 0,15mm, kích thước túi bầu = 15 x 33cm (hay 15 x 25cm).
Túi được đục 9 lỗ từ đáy bầu lên đến 20cm.
b. Hỗn hợp bầu đất
Đất vào bầu được pha trộn theo tỷ lệ như sau:
+ Đất mặt = 70-90 % .
+ Phân chuồng hoai = 10-30 % .
+ Super Lân (Lân Văn Điển) = 0,5 % .
c. Bố trí luống
Mỗi luống cách nhau từ 0,6 đến 0,8 mét.
Mỗi luống xếp từ 4 - 6 hàng bầu .
HÌNH ẢNH MINH HỌA
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
Chiều rộng giữa 2 luống từ 0,6-0,8 cm
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
*
|
3. Xử lý và gieo hạt giống
- Hạt giống làm gốc ghép được thu gom trên các cây mẹ có năng suất cao và sinh trưởng khỏe, được rửa sạch phơi khô đến độ ẩm 8-10%.
- Bảo quản hạt trong điều kiện khô ráo và kín gió.
- Trước khi gieo thử hạt vào trong nước, loại bỏ những hạt nổi, ngâm hạt trong 3 ngày.
+ Hai ngày đầu bằng nước trong.
+ Ngày thứ 3 ngâm bằng nước có pha thuốc phòng trừ sâu bệnh (Basudine 0,5% + Benlate 0,5 %) nhằm hạn chế kiến đục nhân và nấm bệnh xâm nhập vào hạt khi mới nẩy mầm.
* Lưu ý: Thay nước một lần/ngày.
- Sau 3 ngày vớt hạt ra và ủ trong bao tải (bao gai) hay cát sạch.
- Khi hạt mới nứt nanh, dùng dao cắt bỏ chóp rễ và gieo hạt vào bầu đất.
- Khi gieo hạt vào bầu, đặt eo hạt tiếp xúc với mặt đất và ấn chìm hạt ngay xuống mặt đất.
* Lưu ý: Khi gieo hạt trời nắng nên phủ cỏ, rơm khô và tưới nước mỗi ngày.
4. Chăm sóc cây con trong bầu
- Tưới đủ nước và làm cỏ sạch khi cây còn nhỏ. Xịt thuốc Sherpa 25 EC để phòng sâu hại lá, sâu đục ngọn và bọ xít muỗi.
- Phun thuốc trừ nấm có gốc đồng, Daconil hay Benlate theo nồng độ khuyến cáo của nhà sản xuất để phòng bệnh lở cổ rễ, đặc biệt thường xảy ra trong tháng đầu tiên khi cây con chưa hóa gỗ.
II. KỸ THUẬT GHÉP ÁP VÀ CHĂM SÓC CÂY CON BẦU GHÉP
1. Tiêu chuẩn gốc ghép
- Cây con ương bằng hạt trong bầu được khoảng 45-60 ngày thì tiến hành đảo bầu (nhấc rễ), loại bỏ các cây còi cọc hoặc dị dạng và xếp lại thành từng ô với mức độ sinh trưởng khác nhau để tiện chăm sóc.
- Sau đó để cây con ổn định trong thời gian 30 ngày thì tiến hành ghép.
* Tiêu chuẩn cây ghép:
+ Đường kính thân từ 7mm - 10mm .
+ Cây con làm gốc ghép có từ 10-15 lá trở lên.
+ Tuổi cây con làm gốc ghép từ 45-60 ngày tuổi.
2. Tiêu chuẩn chồi ghép
- Chồi ghép được lấy từ vườn nhân chồi ghép của các giống Điều tốt đã được tuyển chọn và khuyến cáo.
- Trong điều kiện khu vực chưa có vườn nhân chồi ghép thì có thể lấy chồi ghép từ các cây đầu dòng có năng suất cao và chất lượng hạt tốt đã được tuyển chọn theo các tiêu chuẩn sau :
+ Cây có năng suất cao và ổn định từ 3 năm trở lên liên tiếp đạt năng suất từ 30kh trở lên.
+ Tỷ lệ nhân lớn hơn 24 %.
+ Kích cỡ hạt ít hơn 170 hạt/kg.
+ Số trái/chùm = 5-10 trái.
+ Cây từ 8 năm tuổi trở lên.
+ Cây sinh trưởng khỏe, phát tán đều và ít sâu bệnh.
+ Cây đứng ở đầu các vườn điều và có từ vài trăm cây trở lên.
* Lưu ý : Các cây đầu dòng này chưa được đánh giá và tuyển chọn ở các điều kiện sinh thái khác nhau, nên khi sản xuất gốc ghép cần hạn chế số lượng cây ghép xuất phát từ 1 cây lấy chồi và không phát tán giống quá rộng.
- Thời gian lấy chồi ghép tốt nhất là cây chuẩn bị phát đợt lá mới. Sau khi cắt chồi, tỉa bỏ phiến lá, giữ cho chồi tươi bằng cách bọc trong vải ẩm đặt vào thùng xốp chứa nước đá, đậy kín thùng xốp và đặt vào nơi thoáng mát.
* Tiêu chuẩn chồi ghép tốt:
+ Chồi vừa mới bật, đường kính chồi từ 7mm - 10mm.
+ Chiều dài chồi ghép 7cm.
+ Không có vết sâu bệnh, chồi lấy ở ngoài sáng.
3. Thời vụ ghép
- Nên ghép vào buổi sáng lúc trời mát, lúc cây đã hút đủ nước qua đêm.
- Thời gian ghép tốt nhất là 6 - 10 giờ sáng.
* Lưu ý: Không ghép lúc nắng nhiều, cây dễ bị mất nước và mặt cắt mau khô, hay sau khi trời vừa dứt cơn mưa, lá ướt cây ghép dễ bị nhiễm trùng.
- Thời vụ ghép thích hợp nhất là từ tháng 4 tháng 6 hàng năm.
- Có thể cắt chồi ghép chuẩn bị từ chiều hôm trước nhưng phải được bảo quản trong thùng xốp giữ ẩm.
4. Thao tác ghép
+ Bước 1: Dùng dao ghép vạt xiên thân gốc ghép một mặt phẳng nghiêng dài 3-4 cm cách mặt bầu (mặt đất) từ 10-15cm, chừa lại 2-3 lá thật trên gốc ghép.
+ Bước 2: Dùng dao vạt một mặt phẳng nghiêng trên chồi ghép tương tự như vạt gốc ghép.
+ Bước 3: Áp mặt cắt của chồi ghép và gốc ghép lại với nhau để có sự tiếp hợp.
*Lưu ý: Nếu đường kính của chồi ghép và gốc ghép chênh lệch nhau thì nên để cho một bên mép vỏ của chồi ghép và gốc ghép liền khớp với nhau.
+ Bước 4: Dùng dây băng nilông quấn chặt từ dưới lên trên để cố định và bịt kín chồi ghép.
*Lưu ý : Quấn đây băng từ dưới lên trên theo kiểu lợp mái nhà và quấn kín cả chồi ghép, nước không thể thấm vào và phải vệ sinh sạch sẽ.
5. Các điều kiện nâng cao tỷ lệ ghép sống
- Lấy chồi ghép đúng tiêu chuẩn.
- Giữ chồi ghép nơi ẩm mát.
- Thao tác ghép nhanh gọn.
- Bịt kín chồi ghép, tưới nước đều và tỉa chồi nách sau khi ghép.
6. Chăm sóc cây ghép
- Sau khi ghép cần được tưới nước đầy đủ để tránh mặt bầu bị khô.
- Thường xuyên tỉa chồi nách mọc ra từ các lá của gốc ghép.
- Nếu dùng dây băng tự hoại thì chồi ghép tự xé dây ghép nảy chồi ra ngoài. Nếu dây băng dai thì phải mở phần ngọn bằng cách dùng dao lam rạch nhẹ ở đỉnh chồi ghép, khi thấy chồi ghép phình to và phát triển lá non.
- Khi cây ghép có tầng lá đầu tiên phát triển hoàn chỉnh (thường phải từ 4-6 tuần kể từ lúc ghép) thì tiến hành đảo bầu (nhấc rễ) để chọn những cây phát triển kích cỡ như nhau xếp thành luống 4-6 hàng và che mát trong vài ngày đầu.
- Cây ghép có thể được tháo băng hoàn toàn sau 2-3 tháng kể từ khi ghép.
(*) Chủ nhiệm đề tài”Xây dựng cơ sở vườn nhân giống điều bằng phương pháp ghép áp- Huyện Ea Soup- tỉnh ĐắkLắk