Đặc tính thực vật
- Cây thảo, sống hàng năm.
- Thân dây, ráp, có góc, có nhiều cành, tua cuốn đơn.
- Lá khía thuỳ nông. Cuống lá dài 8-20cm, có lông ngắn cứng. Phiến lá hình tim, chiều dài 7-20cm. Gân lá hình chân chim từ gốc toả ra các thuỳ. Hai mặt lá đều có lông. Mép lá khía răng cưa nhỏ.
- Hoa có màu vàng. Cuống hoa ngắn, hoa đực và hoa cái cùng gốc.
- Quả dài thẳng hoặc uốn cong. Vỏ quả xanh. Quả già có những u lồi hình gai hoặc đầu tù. Hạt dẹt, màu trắng.
Yêu cầu ngoại cảnh:
Dưa chuột là loại cây ưa thời tiết mát mẻ. Nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng là 20-250C. Nhiệt độ cao trên 300 ảnh hưởng đến sự ra hoa, kết quả. Nhiệt độ qúa 300C hoa không thụ phấn được và không có quả.
Giống dưa chuột:
Ngoài các giống địa phương còn có các giống:
- Giống lai PC 1 do Viện Cây lương thực và cây thực phẩm lai tạo sinh trưởng khoẻ, năng suất cao, 350-400 tạ/ha.
- Giống lai Sao xanh 1 do Viện Cây lương thực và cây thực phẩm lai tạo có thời gian sinh trưởng ngắn, sinh trưởng khoẻ, quả to. Năng suất cao, bình quân 350-400 tạ/ha.
Kỹ thuật gieo trồng
Có 3 thời vụ gieo dưa chuột:
- Vụ xuân: gieo hạt từ tháng 1 đến tháng 2, có thể gieo sang tháng 3.
- Vụ hè: Gieo hạt từ tháng 4 đến tháng 7.
- Vụ đông: Gieo hạt từ tháng 9 đến tháng 12.
Trong thời vụ gieo trên thì năng suất cao nhất là vụ xuân, thấp nhất là vụ hè.
Làm đất, bón lót gieo giống:
Dưa chuột phát triển tốt trên các loại đất thịt nhẹ, cát pha thoát nước tốt và giữ được ẩm. Thích hợp là đất có pH 6,4-7. Tránh trồng dưa chuột trên đất vụ trước đã trồng các loại cây thuộc họ bầu bí để đề phòng lây nhiễm sâu bệnh.
Dưa chuột là loại cây đòi hỏi phân tương đối nhiều cho nên cần chú ý làm đất sâu.
Bón lót cho ruộng trước khi trồng. Lượng phân bón lót cho 1ha là 10-15 tấn phân chuồng, 25-30kg P2O5 và 25-30kg K2O.
Bón lót phân theo hàng trồng, rải đều trên mặt luống. Luống rộng 0,9-1m. Trên mặt luống rạch 2 hàng, cách nhau 70cm, tra hạt theo từng hàng, các hạt cách nhau 40cm. Trước khi gieo hạt phải ngâm nước cho hạt nứt mỏ quạ để đảm bảo cho hạt mọc đều.
Đối với dưa chuột vụ xuân, gieo hạt đúng vào lúc trời đang rét cho nên để bảo vệ cây con tốt, cần phải ươm cây con ở nơi khuất gió. Trước khi gieo hạt cần thúc mầm. Dùng nước ấm ngâm hạt giống vài giờ, sau đó vớt ra, gói vào miếng vải xô, bên ngoài miếng vải cuộn một ít rạ ướt. Cuộn xong bỏ vào 1 cái chậu tráng men hoặc bát sứ, để bát vào cạnh bếp duy trì nhiệt độ ở mức 25-300C. Hàng ngày lấy ra nhúng vào nước lã 1 lần. Quá trình thúc mầm tiến hành trong 36-48 tiếng.
Gieo và ươm cây con trong bầu đất hoặc vườn ươm khuất gió. Khi trời mưa hoặc rét, có sương giá thì lấy cót che, đậy cho cây con để chống rét. Khi trời nắng lại bỏ cót ra. Chăm sóc tốt cho cây con mập khoẻ.
Vụ thu, nhiệt độ cao, trồng dưa chuột với cây con rất khó sống nên gieo thẳng hạt ra vườn sản xuất là tốt nhất.
Để đảm bảo cho cây con bén dễ nhanh, khi đánh cây con đem trồng cần giữ bầu đất ở rễ.
Chăm sóc, bón thúc, tưới nước:
Dưa chuột đòi hỏi tương đối nhiều nước. Sau khi cấy cây con, nếu trời nắng mỗi ngày tưới nước 2 lần. Tưới liên tục 2-3 ngày, sau đó kết hợp tưới và bón phân. Đến khi có quả cho thu hoạch, cây tiêu hao nhiều nước, mặt khác lượng nước bốc hơi từ cây cũng nhiều, nên cây cần rất nhiều nước. Nếu trời nắng có thể tháo nước vào ruộng. Mỗi tuần tháo nước một lần. Trước và sau khi tháo nước, chú ý bón thúc phân đầy đủ để cây tiếp tục cho quả. Bón thúc cho dưa chuột, nông dân vùng đồng bằng Sông Hồng có tập quán tưới nước phân chuồng hoặc phân bắc. Đặc điểm của cây dưa chuột là đòi hỏi nhiều phân, nhưng không chịu được phân đặc nên cần chú ý thực hiện: bón nhiều lần nhưng dùng phân pha loãng. Trường hợp không có phân chuồng hoặc phân bắc có thể thay bằng phân đạm hoá học. Lượng đạm bón thúc cho 1ha dưa chuột là 40-50kg urê.
Bón thúc cho dưa chuột có thể chia làm 3 đợt:
- Đợt 1: Bón vào giai đoạn trước khi cây có nụ, thường bón vào lúc cây có 2-3 lá thật. Thời kì này cây lớn nhanh, cần rất nhiều phân, có thể 1 tuần bón 2 lần. Nồng độ nước phân dùng để bón cho cây là 20-40%.
- Đợt 2: Bón vào giai đoạn từ khi cây có hoa đến khi bắt đầu thu quả. Để đề phòng quả rụng, bón phân loãng và bón ít lượt. Mỗi tuần bón 1 lần. Nồng độ nước phân là 20%.
- Đợt 3: Bón trong thời kì thu hoạch. Lúc này dưa chuột cần nhiều phân, nước. Mỗi tuần cần bón 1-2 lượt, với nồng độ nước phân là 30-40%.
Xới, xáo, làm giàn:
Sau khi trồng hoặc gieo hạt, cần xới xáo 2-3 lần để phá váng và làm tơi đất. Khi cây lớn 10-15cm tiến hành vun gốc để cây ra rễ mới, chắc gốc khỏi đổ và không bò lan ra đất.
Khi cây lớn 30cm, thân cuốn lại là bắt đầu phải làm giàn. Thân dưa chuột vươn ra rất nhanh, nhưng sức leo của thân cây yếu nên tiến hành buộc cây vào giàn. Cứ 2-3 ngày buộc 1 lần.
Giàn dược làm bằng nứa cắm hình chữ “X” mỗi gốc cây dưa chuột cắm một cọc, đối diện hàng bên cắm một cọc, hai cọc giao nhau được buộc lại bằng lạt. Các cọc nứa được nối với nhau bởi thanh ngang để giàn chắc.
Kỹ thuật để giống:
Muốn lấy hạt để làm giống ta tiến hành chọn quả ở gốc, quả đều, thẳng. Thu hoạch khi quả thật già, vỏ vàng và có nhiều vết rạn chân chim. Để thêm 7-10 ngày cho hạt thật chín. Sau đó bổ ra, lấy hạt đãi sạch, phơi khô rồi cất giữ.