Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, thực hiện mục tiêu “Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. Đại hội lần thứ IX của Đảng đã đề ra chiến lược phát triển KT-XH 10 năm (2001-2010), nhằm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020, nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
Trong sự nghiệp ấy, Đảng ta xác định: “Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Đáp ứng yêu cầu về Con người và nguồn nhân lực là nhân tố quyết định sự phát triển của đất nước trong thời kỳ CNH, HĐH.
Điều kiện cơ bản để phát huy nguồn lực con người là phát triển GD-ĐT. Vì vậy, Đảng ta “thực sự coi GD-ĐT là quốc sách hàng đầu”... “GD-ĐT cùng với KHCN là nhân tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội; đầu tư cho GD-ĐT là đầu tư phát triển.
Chính phủ đã có Quyết định số 168-QĐ/TTg ngày 30/10/2001 về định hướng dài hạn và kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây nguyên. Trong đó, về Giáo dục – đào tạo “Phấn đấu đạt chuẩn phổ cập Trung học cơ sở cho toàn vùng vào năm 2010. Đầu tư xây dựng đủ phòng học kiên cố và bán kiên cố cho các bậc học, trong đó có khoảng 50% trường học được trang bị các đồ dùng dạy học, thí nghiệm, thư viện, sân chơi và khu thể thao theo tiêu chuẩn tối thiểu; 80 – 90% các trường có trang bị đạt chuẩn vào năm 2010. Hoàn thành xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú cho tất cả các huyện, tăng cường cơ sở vật chất cho các trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh. Phát triển các trường bán trú, các trường nuôi dưỡng trẻ em khuyết tật ở các tỉnh. Củng cố và phát triển các cơ sở nhà trẻ, mẫu giáo. Tập trung đầu tư, tăng cường khả năng và quy mô đào tạo cho trường Đại học Đà Lạt và trường Đại học Tây Nguyên. Mở khoa Dự bị Đại học dành cho học sinh dân tộc đặt tại trường Đại học Tây Nguyên”.
Trong những năm qua, Ngành được sự quan tâm đầu tư thích đáng và đạt được nhiều thành tựu, góp phần nâng cao dân trí. Năm 2000 Dak Lak được Bộ Giáo dục – Đào tạo công nhận là tỉnh hoàn thành chương trình quốc gia xoá mù chữ và phổ cập tiểu học. Cùng với sự phát triển vượt bậc của kinh tế - xã hội tỉnh nhà trong thời gian qua, nhất là trong giai đoạn thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, ngành GD-ĐT Dak Lak đã có những chuyển biến tích cực cả về số lượng và chất lượng. Quy mô trường lớp được ngày càng được mở rộng, các loại hình đào tạo ngày càng được đa dạng; số học sinh năm sau cao hơn năm trước, đặc biệt là số học sinh giỏi ở các cấp học ngày càng nhiều; tỷ lệ học sinh người dân tộc thiểu số cũng được tăng lên. Năm học 2004 - 2005, toàn tỉnh có 482.200 học sinh, chiếm 32,3% dân số, trong đó cấp tiểu học có 235.000 học sinh, cấp trung học cơ sở có 172.200 học sinh và cấp trung học phổ thông có 75.000 học sinh.
Ngành GD – ĐT Dak Lak đặc biệt coi trọng công tác giáo dục ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đến nay toàn tỉnh có 1 trường THPT dân tộc nội trú cấp tỉnh và 11 trường phổ thông dân tộc nội trú (cấp II) của các huyện. Trường được xây dựng kiên cố, khang trang và khá đầy đủ tiện nghi phục vụ công tác nuôi dạy và sinh hoạt. Các chế độ chính sách đối với cán bộ, giáo viên và học sinh ở các trường nội trú được thực hiện nghiêm túc. Tất cả các em dân tộc thiểu số khác không học trường nội trú đều được cấp phát sách vở học, mua bảo hiểm thân thể và miễn giảm các khoản đóng góp khác.
Về việc thực nghiệm dạy và học tiếng và chữ dân tộc Ê đê, đến nay toàn Ngành đã triển khái ở 12 huyện, thành phố Buôn Ma Thuột với 50 trường, 283 lớp và 8.330 học sinh. Nhìn cung công tác này ngày càng đi vào nề nếp, số lượng học sinh ngày càng tăng, chất lượng đào tạo được nâng dần lên. Từ ngành học Mầm non đến THPT toàn tỉnh có: 159.767 học sinh là con em đồng bào dân tộc ít người.
Đồng thời với việc phát triển về số lượng trường, lớp, số học sinh, chất lượng giáo dục đào tạo, cơ sở vật kỹ thuật, đồ dùng dạy học... được tăng cường, vấn đề đào tạo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt được quan tâm. Đội ngũ giáo viên thường xuyên được bổ sung về số lượng, được đào tạo lại, bồi dưỡng, chuẩn hoá theo quy định của Bộ GD-ĐT. Hệ thống các trường dạy nghề thanh niên dân tộc, trường phổ thông dân tộc nội trú ở tỉnh và các huyện được củng cố, mở rộng. Việc nghiên cứu, thử nghiệm các mô hình xã hội hoá và đa dạng hoá giáo dục, đào tạo cũng được ngành quan tâm hơn.
Bên cạnh việc thực hiện công tác chuyên môn, Ngành luôn quan tâm đến các hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm góp phần nâng cao công tác quản lý, giảng dạy và chất lượng giáo dục đào tạo. Nổi bật trong những năm qua, ngành GD-ĐT đã thực hiện các đề tài khoa học, nội dung tập trung vào một số vấn đề trọng tâm như: Thực trạng, nguyên nhân và các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo ở các trường phổ thông dân tộc nội trú; Biên soạn sách học sau xoá mù cho vùng đồng bào dân tộc Êđê; Thực trạng ngành học mầm non tỉnh Dak Lak, nguyên nhân và giải pháp;Ứng dụng phần mềm EBOOKED nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và giảng dạy; Những giải pháp ngăn chặn và hạn chế tình trạng bỏ học của học sinh phổ thông; Từ điển Việt – Ê đê; Sách học tiếng Ê – đê; Xây dựng chữ M’nông; Từ điển đối chiếu M’nông - Việt; Ngữ pháp tiếng M’nông; Từ điển Ê đê - Việt; Ngữ pháp tiếng Ê đê; Biên soạn sách sau xoá mù chữ cho vùng đồng bào dân tộc Ê đê; Thực nghiệm chương trình song ngữ Êđê - Việt... Từ những kết quả nghiên cứu đó đã cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng giúp cho ngành GD-ĐT có cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chiến lược cũng như quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành phù hợp với điều kiện và đặc thù của địa phương, với một tỉnh có 44 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 30% dân số toàn tỉnh.
Một hoạt động nổi bật của ngành và đã trở thành phong trào sâu rộng trong các nhà trường là việc các thầy cô giáo, các cán bộ quản lý GD-ĐT thi đua sáng kiến, cải tiến đồ dùng dạy học, trong đó một số đồ dùng dạy học đã được xếp giải cao. Tất cả các giáo viên đều tham gia viết sáng kiến kinh nghiệm, chủ yếu tập trung vào các đề tài như: quản lý giáo dục, phương pháp giảng dạy ba môn hoặc nghiên cứu khoa học cơ bản… Các sáng kiến kinh nghiệm được viết dưới dạng một đề tài nghiên cứu khoa học cấp tổ hoặc cấp trường. Ngoài ra các trường chuyên nghiệp dạy nghề đều có những đề tài nghiên cứu ứng dụng, biên soạn giáo trình... Riêng các trường sư phạm trong tỉnh, hàng năm đều tổ chức hội nghị khoa học cấp trường. Các đề tài nghiên cứu khoa học ở các trường sư phạm thường phong phú về thể loại nhưng nội dung lại tập trung giải quyết các vấn đề về phương pháp luận nhằm vận dụng các thành tựu trong cải cách giáo dục sao cho phù hợp với thực tế dạy và học ở Dak Lak. Ví dụ như: Ứng dụng thi pháp học hiện đại vào trong nghiên cứu và giảng dạy văn học; Chương trình môn hình học hệ CĐSP đào tạo chuyên ngành toán; Bước đầu áp dụng phương pháp trắc nghiệm vào việc kiểm tra đánh giá chất lượng học tập của học sinh...
Hoạt động ngiên cứu khoa học và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào công tác giáo dục - đào tạo đã ngày càng trở thành phong trào sâu rộng và thu được những kết quả khả quan, góp phần đáng kể vào sự nghiệp giáo dục - đào tạo ở địa phương trong những năm qua cũng như trong thời gian tới.